Tanım: Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu; dikkat toplayamamak, aşırı hareketlilik, algılama bozukluğu belirtileri ile seyreden ;tedavi edilebilen ;çocuklukta ortaya çıkan ve tanısı uzmanlar tarafından konulan bir problemdir.

Bu üç bileşenden, dikkat toplayamamak ve algılama bozukluğu çocuk okula başlamadan önce ev ortamında tolere edilebilen bileşenlerdir. Bu nedenle de «yaramaz,hareketli» çocukların tanıları daha çok okula başladıktan sonra konulabilmektedir.

Sebebi kesin olarak belli değildir.
Genetik faktör olarak erkekten erkeğe geçtiği belirlenmiştir.
Beyindeki bazı maddelerin salınımında dengesizlik vardır. Dolayısı ile denge sağlamak amacı ile ilaç kullanımı önerilir.
Doğuma ilişkin sorunlar nedeni ile ortaya çıkabilir.
Dışarıdan kurşun alımı sebep olabilir.
Ayrıca, kişinin beslenme özellikleri ve psikososyal özellikleri üzerine durulmaktadır.

DEHB erkeklerde 4 kat fazla görünür. Sıklık derecelerine bakıldığında:

Kız 4-12 yaş %4 %10
13-18 yaş %2-3 %6-8
Erişkin %2 %5

yüzdeleri saptanmıştır.

Belirtiler: Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu problemi yaşayan bir insanda görülen bulgular 3 ana eksende toplanmaktadır.

1-AŞIRI HAREKETLİLİK
A. Huzursuz, uykusuz bebeklik
B. Okul öncesi dönemde istediği olmadığı zaman bağırmak; saldırgan, hırçın tutum ve davranışlar
C. Sonucunu düşünmeden, korkusuz davranışlar: önce davranır, sonra düşünür, gözükaradır, adeta düz duvara tırmanır, sakardır.
D. Okul döneminde ise ders boyunca yerinde duramaz, yerinden kalkamadığı zaman kalem gibi malzemeleri yere düşürüp alır, kıpır kıpırdır: hareket etme gereksinimi vardır.

2-KAS HAREKET ALANINDA SORUNLAR
A. İnce motor koordinasyon bozukluğu: yazı yazmak, çivi çakmak, bisiklet sürmek, top oynamak gibi alanlarda güçlük çeker. 2 ayrı organını aynı zamanda kullanmakta zorlanır. Mesafe ayarı yapamaz. Özellikle okula başlamak için motor, zeka ve ruhsal gelişimin belirli bir evresinin tamamlanmış olması beklendiği için DEHB problemi yaşayan çocuklar okula uyumda çok zorluk yaşarlar.
B. Konuşma zorlukları: a)Telaffuz kusurları (kekemelik gibi) b)Bağımlı konuşmada zorluk: karşılıklı dialog sürdürmek zor olur. Daha ziyade monolog türünden konuşmaya kayarlar.DEHB olan insanların değişik bir iletişim düzeneği vardır.

3-GELİŞİMSEL SORUNLAR
A. Bellek: Belirgin bir şekilde yakın bellek ile ilgili sorunları vardır. Söylenen bir şeyi bir kaç kez tekrar etmek gerekir.
B. Görme alanı:

p-d-b harflerini karıştırır
sağını-solunu karıştırır
derinliği algılayamaz
C. Bütünleme bozukluğu: 52 görüp 25 yazar; bir öyküye başlar bitiremez; yargı sorunları yaşar. 1.İşitme alanı: Benzer sesleri karıştırır, konuşmanın önemli bir bölümünü kaçırır. Başka Sorunlar İle İlişkiler:

1. ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE
A)Özel öğrenme bozukluğu (dyslexia)
B)Davranış bozukluğu: tedavi edilmezse oluşur
C)Kaygı
D)Duygu durum bozuklukları

2.ERİŞKİN DÖNEM
A)Alkol, madde bağımlılığı
B)Kaygı
C)Duygu durum bozuklukları

Tedavi: Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu etkin bir şekilde ele alınırsa yoğunluğuna göre ilaç ve değişik terapi uygulamaları ile başarıyla tedavi edilebilir. Oldukça sık görülen ve tanınabilecek bir sorundur.Tedavi edilmediği takdirde okul öncesi yaşamdan erişkin döneme kadar tüm yaşamı olumsuz yönde etkiler.

DEHB tedavisi için öneriler:
1. Aile danışmanlığı
2. Ruhsal sorunların tedavisi
3. Öğretmen danışmanlığı
4. İlaç tedavisi

Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tedavi ile düzelir. Tedavi edilmez ise erişkin dönemde bulgular devam eder ve ek sosyal sorunlar meydana gelir. Sık iş veya eş değiştirmek, alkol ve madde bağımlılığı, kişilik bozuklukları DEHB’ye eşlik eden sorunlardır.

DEHB VE OKUL Aşırı hareketliliğin ve dikkat dağınıklığının en belirgin sorunlar yarattığı ortam sınıf ortamıdır.Okulda bu tür sorun yaşayan çocuk için en önemli destek çocuğun azalmış benlik saygısının yenşiden kazandırılması olacaktır.Bu nedenle de öğretmenin ilgisi çocuğun bazı alanlardaki başarısızlığına karşın başarılı olduğu alanı bulmasına yardımcı olacaktır.

Yazı yazma güçlüğü nedeni ile öğretmen kızabilir.Bu durumda öğretmenin çocuğun bir sıkıntısı olduğunu gözönüne alıp ondan yapabileceğinin en iyisini istemesidir.
DEHB olan çocuklar eşyalarına sahip olmakta güçlük yaşarlar. Bu noktada aile-öğretmen işbirliği sonucunda çocuk gerek kendi,gerekse başkasının malına saygılı davranma özelliğini kazanırlar.
Dikkatsizlik ve el becerilerindeki sakarlıklardan dolayı arkadaşları arasında güç duruma düşebilirler.Öğretmenlerin bu tür durumlarda ortaya çıkan ilişki bozukluklarında ve benlik örselenmelerine karşı duyarlı olmaları gerekmektedir.
DEHB olan çocuklar dinledikleri ve işittikleri bilgileri daha iyi öğrenirler(işitsel öğrenme).Ancak yazılı sınavlarda başarıları düşük olur.Bu nedenle bu çocukların gerçek başarılarını değerlendirmede sözlü sınavlara ağırlık verilmesi önemlidir.
Çocuğun güçlüğü görsel ilgi alanında ise öğrenmede ağırlık işitsel alana kaydırılmalıdır.
DEHB- DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU TANISI ALMIŞ ÖĞRENCİNİN TEDAVİSİNDE ÖĞRETMEN TEDAVİNİN EN ÖNEMLİ ÖGESİDİR.ONUN İŞBİRLİĞİ OLMAKSIZIN BAŞARIYA ULAŞMAK ZORDUR.

Nilgün Uras Sağlam
Klinik Psikolog,MA
SAİNT BENOİT REHBERLİK SERVİSİ